Nobyembre 2009

Separation between Church and State. Sampalataya ako sa prinsipyong ito. Pero hindi ito dapat ma-interpret strictly ayon sa pagka-unawa ng French Revolution o ng pluralismo ng American society. Dapat bigyan ng leeway ang Simbahan ng Pilipinas na pangaralan ang kanyang Catholic constituents. Kaso, napapansin ko sa Pilipinas, ang kalimitang kumakalaban sa Simbahan habang nag-iinvoke ng prinsipyong ito ay ang supporters ng mga politikong corrupt na ayaw mapakialaman ang kanilang mga patron na nangingitlog ng golden eggs. Kakaiba dapat ang aplikasyon ng “separation between Church and State” dito sa Pilipinas dahil higit sa 80 per cent ng mga Pinoy ay Katoliko. Hindi katulad sa Tate na maraming relihiyon at affiliations ang mamamarginalized kapag nagsalita o nagdesisyon ang Simbahan. Dapat ring tandaan, kung gumagabay ang Simbahan sa kanyang mga anak sa panahon ng halalan, kailanman hindi ito laban sa ibang relihiyon kundi laban sa katiwalian ng mga Cesar na nakaupo o nagbabalak umupo na dapat pagsabihan sa labas ng pulpito. Syanga naman.

“Hindi kaya.” Nang bago ko pang naririnig ang expression na “hindi kaya”, hindi ko kaagad ito ma-gets. Kalimitan ay naririnig ko ito sa mga teen-ager habang kausap ang kaharap nang may kaunting paglalambing. Nang lumaon, naintindihan ko rin sa wakas. Ang katumbas pala ng “hindi kaya” sa Batangas ay “Hind naman, eh!” Sa mga mas-Batanguenyo, ang katumbas nito ay ang padag-is na pagsasabi ng, “Hindi naman, ih!” Bagama’t mali sa grammar, mas-maganda nga namang pakinggan ang “hindi kaya” dahil ang “Hindi naman, eh/ih” ay kulang sa lambing. Kailangan nga naman nating mga Batanguenyo ang malalambing na expressions gaya ng “hindi kaya” para hindi naman tayo ma-misinterpret lagi na nag-aaway kahit nagkukwentuhan lang naman. Pero kwidaw, mga kelots, bagay ang expression na ito sa mga chicks lang. Siyanga kaya.

In My Life. Sinabi ni Ate Vi sa isang eksena ng huli niyang film nitong 2009 na pinamagatang, “In My Life”: “Walang time out sa pagiging ina… minsan ikaw na ang center, ikaw pa rin ang guard at ang forward”. Di mo pwedeng sabihin na time out o ayoko na.” Ngayong malapit na ang halalan, marami muli ang mangangako. Marami ang hahalik muli sa mga gusgusing mga sanggol sa harap ng camera. Pero marami din sa kanilang mga genuine ang puso. Alam ko, hindi biro ang maglingkod sa bayan. Halos wala ring time out. Itaguyod natin ang mga good eggs na handang sabukayin ang daigdig ng paglilingkod-bayan. Meron kasing matatamis ang dila kapag nangangampanya pero mas-mabilis pa kaysa mga mananakbo ng Kenya kapag umiiwas sa pananagutan nila kapag nananagana na sa kapangyarihan at sa panggagatas sa bayang api. Syanga naman.

Naglaho na ang malagkit, suman, kalamay-hati, tamales at sumang-gapa. Ito ang napansin ko nang nakaraang Todos los Santos. Kaugalian na raw na ito ang hain sa hapag kainan kapag Undas para magkapit-kapit o maging “united” ang mga kaluluwa na bumubuo ng Katawang Mistiko ni Kristo na nasa langit, purgatoryo at dito sa lupa. At least, kahit ang mesa ng mga kabataan natin ngayon ay galing sa mga McDo, Jollibee, Kenny Rogers, Pizza Hut at nabawasan na ang kanilang pagka-giliw sa mga native na suman, malagkit, etc, nang pumasyal naman ako nang a la una ng madaling araw noong 2 November sa Lipa City Floral Garden, nakita ko na hindi naglalaho ang kanilang pagmamahal sa kanilang mga ka-pamilya at kaibigan. Hindi lang hanggang kamatayan. May nakita akong isang matandang lalaki na bagama’t giniginaw ay nakabaluktot na natutulog sa ibabaw ng puntod at sinasamahan ang kanyang yumaong irog na inihatid niya noon sa altar. Sample lamang iyan sa aking mga nasaksihan. Bilang pagpapakita ng solidarity, ipinagbawal ng PNP sa kaMaynilaan ang pagdadala ng mga maiingay na tape recorders, alak at gamit sa sugal sa mga sementeryo. Ipinatanggal din ang mga sinturon na may malalaking buckles na karaniwang armas kapag may rumble. Lahat ng ito ay upang ipakita ang paggalang sa mga kaluluwa. Di ba isa itong magandang development? Syanga naman.

Nakakapagpatawad ang Diyos at ang tao, pero hindi ang kalikasan. Napakaraming nag-“syanga naman” tungkol sa obligasyon na pangangalagaan ang kalikasan nang dumaan ang bagyong si Ondoy, kasama ang mga pinsan niyang sina Pepeng, Ramil at Santi. Tama nga si Al Gore. Di bokabularyo ng mga bundok, dagat at mga ilog ang “Forgive and Forget”. Kaso, ang mga napapa-“syanga naman” at natututo ng leksyon ay parang yaon lang mga biktima hindi ang mga mastermind at nakinabang sa illegal logging, unwarranted mining, waste disposal, structural development, etc. Ang mga naliwanagan ay parang hindi ang mga politikong nakinabang sa boto ng ini-spoil o misguided na informal settlers. Syanga naman.

Bukod-tangi ang mga pastol. Kahit sa kwentuhan sa mga umpukan, ipinapakita ng mga pastol na sila ay kakaiba. Halimbawa, ang topic ng syetehan ng mga mandaragat ay tungkol sa kung papaano nila ginapi ang mga bagyo at malalaking alon sa karagatan. Ang laman naman ng kwentuhan ng mga magsasaka ay tungkol sa kanilang mga ani at tinubo; ang tungkol sa kanilang baka, kalabaw at tubigan. Ang sundalo naman ay nagkukwento tungkol sa mga sugat niyang natamo sa mga digmaan. Pero kakaiba ang pastol. Ang laman ng kanyang isipan at bukambibig ay ang kanyang mga tupa. Kaya nga di nakakapagtaka, bilang mga pastol, kung ang kwentuhan ng mga magulang sa kanilang kumare at kumpare ay ito: “Itong aking si John …” Sagot naman ng kausap: “Itong aking si Jajah. Itong aking si Cocoy at si James, … ”. Sabi naman ng mga guro: “Itong aking mga iskwela…” Syanga naman.

Saanman o kahit kailan, mayroong krus. Ang krus na ito ay ang ating mga kapansanan o kakulangan. Kung minsan naman ang krus natin ay ang atin mismong talento, korona o good qualities na kinaiinggitan pala ng ibang tao. May papel ang mga krus na ito sa ating paglago. Ito ang good cholesterol ng ating buhay na nagtuturo sa ating tanggapin na si Jesus ang ating Pastol, ang Dakilang Manggagamot. Matuto naman kayong magtiwala at magpapastol sa kanya. Syanga naman.

Mula konsumisyon patungong konsolasyon. Merong batas na napaka-demanding. Ito ay ang batas ng pag-ibig. Sobrang demanding ito na sukdulang walang makakaligtas sa “konsumisyong” dulot nito. It allows of no exceptions. Ang maganda nito, sa pagtupad ng batas ng pag-ibig, parehong ang nagbibigay at ang binibigyan ang nakikinabang o pinagkakalooban ng konsolasyon sa bandang huli. Syanga naman.

Syanga Naman, Nobyembre 2008

1. Effective na "Hail Mary". Si Senator McCain daw ay "gracious in his defeat" at si President-elect Barack Obama naman ay "magnanimous in his victory". Marami tuloy ang humanga sa eleksyon ng mga Kano . Pero balita ko ay ilan ring beses nainggit ang mga Kano sa ating mga eleksyon: Halimbawa, nang panahon ni Marcos nadaig natin ang computers nila. Bago pa magbotohan, alam na natin ang resulta ng bilangan, siyempre - na panalo si Marcos. Kamakailan nga ay humanga din sila sa mga Pinoy dahil nagdasal lang ng "Hail Mary" ang isang kandidato through the cell phone ay nanalo siya. Latin version nga lang ng "Hail Mary" ang kanyang dinasal. Para sa di marunong ng Latin, heto po ang excerpt ng dasal: "Ave Maria, garci plena … Amen". Ha ha ha ha. Syanga naman. 2. Nabatulan na! Kapag dumarating ang November 1 ay laging scene-stealer ang ulan. Para bang binabadya at hinahamon tayo ng ating mga mahal na yumao na "Hoy, maganda nga ang pasalubong mong bulaklak, pero mas trip ko ang mabango mong sakripisyo"; "Hoy, natutuwa ako sa mga dasal at pa-Misa mo, pero mas konkreto at humahalimuyak ang dasal mo kung isinasagawa mo ang mga inihabilin ko sa iyong dapat gawin bago pa ako malagutan ng hininga." Syanga naman. 3. Ibang mukha ng corruption. Ang corruption ay hindi lamang tungkol sa pera at kapangyarihan. Ang corruption ay tungkol din sa mga ideas na pinalalabas na maganda, pero sa loob ay may lamang pigsa (hidden agenda) at kabulukan. Ang kagaya nito ay regalo sa Pasko: ang magandang pabalat ay reproductive health pero ang nasa loob naman ay abortion. Syanga pala, alam ba ninyo na nang maraming namatay sa tsunami sa Indonesia , ang ipinadala kaagad ng UNFPA ay milyong dolyar na condom at iba pang contraceptives sa halip na gamot para sa primary health care. Kulang na lang sabihing, "napakahilig" talaga ng ating kapit-bansa. Kung ikaw kaya ay nasunugan ng bahay, tapos ang ibinagsak sa iyong regalo ay isang sakong condom, ano ang sasabihin mo. Siguro hindi mo sasabihing - Syanga naman. 4. Pusong may mata. Ang tatak ng disipulo ay ang pagkakameron ng puso. Pero dapat ang puso niya ay may mata na nanggagaling sa discernment. Mas maganda kung ang pusong ito ay merong kamay at paa para maikalat ang nilalaman ng ginintuang puso niya. Syanga naman. 5. Salitang tumatagos sa puso, kahit hanggang ugat. Habang nagko-concede sa pagkatalo si Senator McCain at habang tumatanggap ng karangalan si Obama, nakita ko kung gaano ka-effective ang kanilang talumpati. Inspirational, ika nga. Nakanganga pa nga ang mga tao nang sila'y nagsasalita. Ang iba naman ay lumuluha. Hindi ko alam kung tama ang aking obserbasyon na siguro kaya hindi napapanganga at napapaluha ang mga tao kapag ako ay nagsesermon ay sapagkat nagpapadala minsan ako sa nauuso - na gawing ang sermon ay para na ring isang after-dinner-speech. Hmmmmmmm…siguro ang pampa-kwela at katatawanan ay bagay sa ibang okasyon. Oppppps, baka naman kaya ko nasabi ko ito ay tumatanda na nga ako. Hmmmmmmm. Syanga rin naman. 6. Count-off! Uso dito sa mga opisina, na sa halip na buwanang kalendaryo ang inilalagay sa bulletin board, ang ipinapaskel nila ay ang count-off kung ilang araw na ang natitira bago dumating ang Pasko. Kay ganda nito dahil para bang umiikot ang mga araw nila kay Kristo, ang bida sa inaasam na Pasko. Kaya naman gumagaan ang kanilang kalooban at nalilimutan ang pagod sa ginagawang sakripisyo. Syanga naman. 7. International Customary Law. Sinabi ni Ginoong Lagman na ang reproductive health ay UN-endorsed. Kaso, iba ang pakahulugan niya sa "reproductive health" na inaprobahan sa ICPD (International Conference for Population and Development) na idinaos sa Cairo noong 1994. Ipinagpipilitan niya na napapaloob ang abortion sa reproductive health. Siguro dapat niyang basahin nang husay ang ICPD at yaong 1995 Conference on Women sa Beijing . Meron kasi itong binding effect kaysa mga UN declarations at resolutions na pinagbabatayan niya ng kanyang mga sinasabi. Bukod roon, ang abortion bilang gusto niyang bahagi ng reproductive health sa Pilipinas ay hindi pwedeng ipalagay na isa sa mga international customary laws. Bakit? Kasi, yung sinasabi niyang UN-endorsed ay lagi na lamang nagpapagulo sa mga matitinong usapan sa mga committees ng UN General Assembly. Kaya tuloy humahaba at nagkakagulo sa UN ang mga usapan para sa kabutihan ng disabled, child-soldiers, peacekeeping, family, etc., ay laging hinahalbusan ng mga like-minded abortion advocates ang mga topic na ito ng paborito nilang flavor na abortion. Sa halip na marating ang consensus sa mga decision making, ang mga resolutions at declarations tuloy ay laging pinagbobotohan na hindi nawawalan ng reservations mula sa significant na mga bansa. Sabi nga nila, sa pagsunod ni Ginoong Lagman sa mga bulong ng UNFPA (UN Fund for Population) at ng iba pang miyembro ng Treaty bodies at NGOs, dapat raw ay ibahin na lang ang kaniyang pangalan. Sa halip na Ginoong Lagman dapat raw ay tawagin na lang siyang … Ginoong Lag(lag)man. Syanga naman.

Ang budhi. Ayon kay H.L. Mencken, ang budhi raw ay "isang biyenang babae na ang pagbisita ay walang katapusan". Dahil wala akong biyenan na pwedeng biruin, mas ayon ako sa kasabihang "ang budhi ay ang boses ng Diyos sa ating puso". Pero hindi lahat ng budhi ay pare-pareho. Merong edukadong budhi, merong out of school, at merong bulag-pipi-bingi-pilay dahil ayaw gamitin ang pinag-aralan o dahil ginawang manhid ng kasalanan. Syanga naman.

Ala-ala ng kambing na papatayin. Meron kaming kapitbahay na bumili ng kambing isang linggo bago sila mag hapi-hapi. Kung makatili ang kambing na ginugutom ay napakalakas. Para bang batang umiiyak. Nang iabot sya ng kapitbahay sa bakod sa porma na ng isang tagayang kaldereta, hindi ko nakuhang tumikim dahil naaala-ala ko ang kawawa nitong pagtili sa pagkagutom. Kung ang pagtili ng kambing dahil sa gutom ay nakaka-konsyensa, mas-higit sanang maka-konsyensya ang unborn child at sinumang tao na walang tinig sa lipunan. Syanga naman.

Jokes at storytelling sa pulpito. Hindi masama ang magsingit ng kwento sa sermon. Si Kristo nga, sa pangangaral sa may dalampasigan, sa kabundukan at sa mga bahay-bahay ay gumamit ng mga kwento at talinhaga. Ang mga kwento ay malaking tulong para gawing relevant si Kristo at ang Ebanghelyo, hindi ang tagapangaral mismo. Di dapat ito sala sa putukan. Kung ang layon lang ng nangangaral ay magpatawa o gumising, di kataka-takang umuwi ang mga sumisimba na walang natatandaan tungkol kay Kristo at sa Kaharian ng Diyos. Ang maaala-ala ng mga tao ay yun lang kwento at ang preacher na komedyante, hindi ang hamon ng mensahe ng Ebanghelyo. Syanga naman.

Aksyon kaagad! Nang tinawag ni Jesus si Zaqueo sa kanyang pangalan doon sa puno ng sikomoro, nang nakituloy si Jesus sa kanyang bahay kahit siya'y makasalanang puno ng mga tax collectors, nang mabasa ni Jesus sa kanyang mukha ang lumbay sa gitna ng kanyang kariwasaan, nagkameron siya ng total conversion. Agad niyang itinalaga ang sarili sa Diyos at kinilala niya na ang pagtatalaga (commitment) ay magbunga dapat ng aksyon. Dahil dito, sa gitna ng mga tsismis laban sa kanya, ipinangako niya kay Jesus na ang kalahati ng kanyang ari-arian ay ibibigay nya sa mahihirap; at kung may nadaya man siyang sinuman, apat na ibayo ang kanyang ibibigay. Practically, walang matitira sa kanyang lukbutan. Iyan ang tunay na halaga at ligayang dulot ng pagbabalik-loob. Syanga naman.

Katiwala o katiwaldas. Kagaya ni Zaqueo, pwede rin tayong tawaging mga "magnanakaw", bagaman ito ay sa iba't-ibang antas. Mga "magnanakaw" tayo kung inaabuso, sinasarili at sinasayang natin ang ating katawan, ang ating mga nasasakupan, talino, kayamanan at kapangyarihan. Sapagkat ang mga ito ay ating hiram lamang. Tayo ay mga katiwala lamang. Syanga naman.

Iyakan sa Wowowie. Minsan ang naging guests sa noontime show na Wowowie ay mga honor students ng elementary schools. Matapos magtagisan, merong tatlong nanalo. Dahil hindi malaman ni "Papi" kung kangino niya ibibigay ang special prize sa tatlo, tinanong niya ang isa sa kanila kung kangino nga dapat. Nagulat na lang si Willy at ang buong audience nang sumagot ang isang bata na mas dapat ibigay ito sa isa sa mga na-eliminate na contestant dahil sobra ang kanyang ipinakitang galing di nga lang sinuwerte. Ganon din ang sagot ng dalawa pang finalists na nahawa sa kadakilaan ng tinanong na bata. Napahagulhol ang na-eliminate na contestant nang iabot sa kanya ang special prize dahil sinabi nyang hindi niya ito inasahan. Nabakas sa kanya ang nawalang sama ng loob bunga ng pagkatalo. Ipinakita sa camera ang mga luhaang audience bunga ng kadakilaan ng tatlong batang finalists. Kay gandang halimbawa. Syanga naman.

Mapapalad ang mga bata. Minsan, isinama ko sa sinehan si Fidex, ang pamangkin kong babae na grade IV. Napansin ko na lagi niya akong tsini-check kung ako baga ay natutulog para hwag masayang ang ticket. Dahil observant, palingun-lingon din siya sa balcony. Pagkatapos ng sine, isa sa mga naitanong ka sa kanya ay kung ano ang masasabi niya sa mga nakita niya. Napansin daw niya na maraming pares sa balcony ang "nagbubulungan". Syanga naman.

Mapapalad ang mga mapagpakumbaba. Ang kapahamakan ng mapagmataas ay hindi dahil namumuhi lang ang Diyos sa pagmamataas. Hindi rin nababatay ito sa sad experience ng Diyos kina Eva't Adan, ganon din kay Lucifer. Ang kapahamakan ng mga mapagmataas ay bunga ng kanilang matigas na saloobin na di na nila kailangan ang awa at patawad ng Diyos. Syanga naman.

Tagumpay. Ang daan raw tungo sa tagumpay ay laging "under construction". Wala pating kabusugan ang tao. Kahit tapos na sa isang project, nag-iimbento na naman siya ng panibagong pangangailangan (created needs). Salamat naman sa Diyos at merong mga pastol na naglilinaw at nagpapakita kung ano nga ang tunay na ibig sabihin ng tagumpay at kung alin nga ba ang pangunahing project ng ating buhay. Syanga naman.